Literacka Nagroda Nobla 2023
czwartek, 5 października, 2023
Laureatem literackiej Nagrody Nobla 2023 został norweski pisarz i dramaturg Jon Fosse!
Pisarz wychował się i mieszka na zachodnim wybrzeżu Norwegii, dlatego też akcję swoich utworów umieszcza często w tych właśnie realiach. Jego debiut powieściowy (Raudt, svart) ukazał się w 1983 roku, niedługo potem pisarz wydał książkę Zamknięta gitara (1985) i tomik poezji Anioł z wodą w oczach (1986). W 1989 roku wraz z Alf-Kåre Bergiem napisał książkę dla dzieci Nieskończenie późno, za którą otrzymał Nagrodę Literacką dla Literatury Dziecięcej w Języku Nynorsk. Była to pierwsza z wielu nagród, którymi uhonorowano Jona Fossego. Fosse nie tylko pisze książki, ale także tłumaczy je na nynorsk. W 1994 roku Fosse zadebiutował na deskach Sceny Narodowej w Bergen sztuką I nigdy się nie rozłączymy. Od tamtej pory napisał ponad 30 sztuk teatralnych.
Sam Fosse swoją technikę pisania powieści określa angielskim słowem «writing», gdzie dla autora najważniejszy jest rytm pisania. Rytm opowieści odzwierciedla się w sposobie postrzegania świata przez bohaterów. Opowieść nie jest snuta przez narratora wszechwiedzącego, to raczej dialogi i czyny bohaterów pokazują ich uczucia i myśli.
Fosse jest minimalistą słowa – jego postacie mówią oszczędnie, często powtarzają swoje kwestie. Słownictwo dramaturga jest bardzo skromne. Akcja w jego utworach rozwija się wolno – to napięcie między postaciami jest tu najważniejsze, a nie wydarzenia. Jona Fossego fascynuje zwyczajność i samotność. Jego bohaterowie borykają się z emocjonalnym chłodem, nieumiejętnością tworzenia więzi międzyludzkich. Ta „zwyczajność” problemów podejmowanych przez pisarza sprawia, że jego utwory cieszą się tak dużym uznaniem.
Dla przypomnienia – w liczącej 122 lata historii literackiego Nobla polscy autorzy byli wyróżniani – w zależności od przyjętego kryterium – 5 lub 6 razy. Wśród laureatów najważniejszej nagrody świata znaleźli się Henryk Sienkiewicz (1905), Władysław Reymont (1924), Czesław Miłosz (1980), Wisława Szymborska (1996) i Olga Tokarczuk (2018), a także Isaac Bashevis Singer (1978) – amerykański pisarz będący z pochodzenia polskim Żydem.
